Güclü şifrə necə yaradılır və necə yadda saxlanılır?

# Güclü şifrə necə yaradılır və necə yadda saxlanılır? İnternetdə istifadə etdiyimiz e-mail, sosial şəbəkə, bank və digər hesabların təhlükəsizliyi böyük ölçüdə şifrənin gücündən asılıdır. Sadə və asan təxmin edilən şifrə hesabınızın ələ keçirilməsi riskini artırır. Bəs güclü şifrə necə yaradılmalıdır və çoxlu şifrəni yadda saxlamaq üçün nə etmək lazımdır? ## Güclü şifrə necə olmalıdır? Yaxşı şifrənin əsas xüsusiyyətləri bunlardır: * Ən azı **12–16 simvoldan** ibarət olsun. * Böyük və kiçik hərflərdən istifadə edilsin. * Rəqəmlər olsun. * Xüsusi simvollardan istifadə edilsin: `! @ # $ % & *` * Ad, soyad, doğum tarixi və telefon nömrəsi kimi şəxsi məlumatlardan istifadə edilməsin. * `123456`, `password`, `qwerty` kimi asan şifrələrdən uzaq durun. * Eyni şifrəni bir neçə hesabda istifadə etməyin. Məsələn, `Anar123456` kimi şifrə uzun görünsə də, təhlükəsiz seçim deyil. Şəxsi məlumatlara əsaslanan şifrələri təxmin etmək daha asan ola bilər. ## Yadda saxlamaq üçün uzun şifrə üsulu Tamamilə təsadüfi simvolları yadda saxlamaq çətin ola bilər. Bunun əvəzinə bir-biri ilə əlaqəsi olmayan bir neçə sözü birləşdirərək uzun şifrə yaratmaq mümkündür. Məsələn, belə bir prinsipdən istifadə edə bilərsiniz: **Söz + söz + rəqəm + xüsusi simvol + söz** Özünüzə aid olmayan, təsadüfi seçilmiş sözlərdən istifadə etmək daha yaxşıdır. Əsas məqsəd şifrənin **uzun, unikal və təxmin edilməsi çətin** olmasıdır. ## Hər hesab üçün ayrı şifrə istifadə edin Ən böyük səhvlərdən biri bütün hesablar üçün eyni şifrəni istifadə etməkdir. Məsələn, e-mail hesabınızın şifrəsi sızarsa və həmin şifrə Instagram hesabınızda da istifadə olunursa, digər hesabınız da təhlükəyə düşə bilər. Ona görə: **E-mail → ayrı şifrə** **Instagram → ayrı şifrə** **Facebook → ayrı şifrə** **Bank hesabı → ayrı şifrə** Bu qayda hesablarınızı bir-birindən daha yaxşı qoruyur. ## Şifrələri yadda saxlamağın ən rahat yolu Bir neçə hesab üçün fərqli və güclü şifrələri əzbərləmək çətin ola bilər. Bu vəziyyətdə **şifrə meneceri** istifadə etmək daha təhlükəsiz və rahatdır. Şifrə meneceri sizin üçün güclü və unikal şifrələr yarada, onları təhlükəsiz şəkildə saxlaya və lazım olduqda avtomatik doldura bilər. Beləliklə, bütün şifrələri yadda saxlamaq əvəzinə əsasən yalnız **bir güclü əsas şifrəni** xatırlamağınız kifayət edir. ## Şifrələri telefonun qeydlərinə yazmaq olarmı? Şifrələri adi qeydlər tətbiqində, WhatsApp mesajlarında və ya kompüterdə açıq mətn faylında saxlamaq yaxşı fikir deyil. Telefon və ya kompüter başqa şəxsin əlinə keçərsə, bütün hesablarınızın məlumatları riskə düşə bilər. Şifrələri saxlamaq üçün təhlükəsizlik baxımından uyğun hazırlanmış şifrə menecerindən istifadə etmək daha məqsədəuyğundur. ## İki mərhələli doğrulamanı aktivləşdirin Güclü şifrə vacibdir, amma təkbaşına kifayət etmir. Mümkün olan hesablarınızda **iki mərhələli doğrulamanı (2FA)** aktivləşdirin. Bu zaman şifrəniz başqa şəxsin əlinə keçsə belə, hesabınıza daxil olmaq üçün əlavə təsdiq tələb oluna bilər. Xüsusilə e-mail hesabında 2FA istifadə etmək vacibdir. Çünki e-mail hesabına giriş əldə edən şəxs digər hesablarınızın şifrələrini bərpa etməyə cəhd edə bilər. ## Şifrənizin oğurlandığını düşünürsünüzsə nə etməli? Şifrənizin başqasının əlinə keçdiyindən şübhələnirsinizsə: 1. Şifrəni dərhal dəyişdirin. 2. Həmin şifrəni başqa hesabda da istifadə etmisinizsə, orada da dəyişdirin. 3. Bütün aktiv sessiyaları və cihazları yoxlayın. 4. İki mərhələli doğrulamanı aktivləşdirin. 5. Hesabınıza bağlı e-mail və telefon nömrəsinin dəyişdirilmədiyini yoxlayın. 6. Şübhəli tətbiqlərin və üçüncü tərəf girişlərinin icazələrini ləğv edin. ## Nəticə Güclü şifrə yaratmağın ən vacib qaydası onun **uzun və unikal olmasıdır**. Şəxsi məlumatlardan və asan kombinasiyalardan istifadə etməyin, hər hesab üçün fərqli şifrə seçin və mümkün olduqda şifrə menecerindən istifadə edin. Unutmayın: **güclü şifrə + unikal şifrə + 2FA = daha təhlükəsiz hesab.** Hesablarınızın təhlükəsizliyinə bu gün sərf etdiyiniz bir neçə dəqiqə gələcəkdə böyük problemlərin qarşısını ala bilər.